Metodoloji
Kapsam
Suç Endeksi, Türkiye'de kasten öldürme ve silahlı saldırı olaylarını il ve ilçe düzeyinde sayar, nüfusa oranlar ve Türkiye ortalamasına göre endeksler. Bu olaylar için il ve ilçe düzeyinde düzenli ve karşılaştırılabilir istatistik yayımlanmadığından veri, ulusal ve yerel basında yer alan haberlerden derlenir.
Sayımın üç birimi vardır. Kayıt, tek bir haberden çıkarılan olay bildirimidir. Vaka, aynı olayı anlatan kayıtların birleştirilmiş hâlidir ve sayımın temel birimidir. Kişi, bir vakada öldürülen mağdurdur. Her vaka, olayın gerçekleştiği tarihe göre bir yıla, gerçekleştiği yere göre bir il ve ilçeye yazılır; haberin yayımlandığı tarih ve yer sayıma girmez.
Basına yansımayan olaylar sayılamaz. Yayımlanan sayılar bu nedenle resmî sayıların altında kalır ve belgelenen sayı olarak adlandırılır. Belgelenmeyen kısmın büyüklüğü Tahmin bölümünde modellenir ve ülke düzeyinde ayrıca yayımlanır.
Göstergeler
| Gösterge | Tanım |
|---|---|
| Cinayet | Basında belgelenen, kasten öldürülen kişi sayısı. Kendini öldüren fail sayılmaz. Cinayet oranı ve endeksi bu sayıya dayanır. |
| Cinayet vakası | Basında belgelenen, ölümle sonuçlanan cinayet vakası. Teşebbüs ve yaralanmayla biten olaylar sayılmaz. |
| Silahlı saldırı | Basında belgelenen, ateşli silah ya da kesici aletle yapılan, ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan saldırı vakası. Olayın cinayet, yaralama ya da gasp olarak geçmesi fark etmez. İntihar, kaza ve kazara ateşleme sayılmaz. |
Ana gösterge kişi temellidir. Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Göstergesi 16.1.1'i ve Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin uluslararası suç sınıflandırmasındaki kasten öldürme tanımı (ICCS 0101) kasten öldürülen kişiyi sayar; uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan cinayet oranı da bu sayıya dayanır. Vaka sayısı ikinci gösterge olarak verilir.
Bir ilin belgelenen oranı, ilde belgelenen kişi sayısının il nüfusuna bölünmesiyle bulunur ve 100 bin kişiye göre yazılır.
r_i = 100.000 × y_i / n_i
Burada y_i ilde belgelenen kişi (ya da vaka) sayısını, n_i il nüfusunu gösterir. Nüfus, Türkiye İstatistik Kurumu'nun Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'nden alınır; veri yılının nüfusu kullanılır. Bir yılın ilçe nüfusları tablo olarak elde edilemediğinde ilçenin önceki ve sonraki yıl nüfuslarının geometrik ortası alınır ve ilçeler ilin o yılki resmî nüfusuna eşitlenir. Bir yılın nüfusu henüz yayımlanmamışsa en yakın yılın nüfusu kullanılır; nüfus yayımlandığında oranlar yeniden hesaplanır.
Kayıttan vakaya
Aynı olay birden çok habere konu olur. Olayın haberi, ertesi günün takip haberi, gözaltı ve tutuklama haberi, otopsi sonucu ve duruşma haberi ayrı kayıtlar üretir. Bu kayıtlar tek vakaya indirilmeseydi, kamuoyunun yakından izlediği tek bir dosya, nüfusu küçük bir ilin yıllık sayısını ve endeksteki sırasını tek başına değiştirebilirdi.
Kayıtlar vakaya iki ölçütle bağlanır. Birincisi, haber metninden okunan mağdur ve fail adlarının aynı olmasıdır. Adın yazılmadığı olaylarda ikinci ölçüt kullanılır ve aynı ilde, uyumlu ilçede, birkaç gün arayla yazılmış, ortak ayrıntıları aynı olayı anlattığını gösteren kayıtlar birleştirilir. Yargılama haberleri olay sayılmaz. Trafik ve iş kazaları, yangınlar, güvenlik operasyonundaki ölümler, intiharlar ve derleme yazıları cinayet sayılmaz.
Bir vakada öldürülen kişi sayısı haber metninden okunur ve vaka düzeyinde denetlenir. Yalnız öldürülenler sayılır; kendini öldüren fail bu sayıya girmez. Kaza, yangın ve derleme yazılarından gelen ölü sayıları ile yurt dışındaki olaylar ayıklanır.
Olayın ili ve ilçesi haber metninden okunur ve denetlenir; ay adının ya da bir soyadının ilçe adı sanıldığı kayıtlar düzeltilir. Bir vakanın kayıtları farklı iller gösterdiğinde vakanın ili haber metninden belirlenir; metin yetmediğinde vaka, kayıtlarının en sık gösterdiği ile yazılır. Bu durum çoğunlukla failin başka ilde yakalandığı ya da duruşmanın başka ilde görüldüğü dosyalarda ortaya çıkar.
Veri denetimi
Her yılın verisi yayımlanmadan önce haber metinleriyle yeniden okunur. Denetim; vaka birleştirmesini, olayın türünü, ilini ve ilçesini, fail–mağdur ilişkisini ve öldürülen kişi sayısını kapsar. Denetimden çıkan düzeltmeler kayıt düzeyinde tutulur ve her yeni derlemede ham veriye yeniden uygulanır, ham veri değiştirilmez. Yayımlanan her sayı böylece hangi düzeltmenin sonucu olduğu görülebilecek biçimde üretilir.
Oranlar ve endeksler
Her gösterge kendi endeksiyle verilir; göstergeleri birleştiren genel bir suç endeksi hesaplanmaz. Endeks, ilin düzeltilmiş oranının Türkiye oranına bölünmesiyle bulunur.
E_i = 100 × λ̂_i / λ̄
Burada λ̄ Türkiye oranını, yani toplam olay sayısının toplam nüfusa bölümünü, λ̂_i ise ilin küçük sayı düzeltmesinden geçmiş oranını gösterir. Türkiye endeksi tanım gereği 100'dür.
Küçük sayı düzeltmesi. Bir ilde bir yılda olan olay sayısı rastlantısal dalgalanır. Nüfusu küçük bir ilde iki üç olayın eksilmesi ya da eklenmesi oranı belirgin biçimde değiştirir ve bu dalgalanma ilin suç düzeyi hakkında bilgi taşımaz. Endeks, sıra ve sınıf bu nedenle ham oranla değil, ampirik Bayes yöntemiyle düzeltilmiş oranla hesaplanır. Yöntem, olay sayısının Poisson dağıldığını, illerin gerçek oranlarının ise ortalaması Türkiye oranı olan bir gama dağılımından geldiğini varsayar.
y_i ~ Poisson(λ_i n_i), λ_i ~ Gama(k, k / λ̄)
Bu iki varsayım altında ilin oranının sonsal beklentisi kapalı biçimde yazılır.
λ̂_i = (k + y_i) / (k / λ̄ + n_i)
Sonuç, ilin kendi oranı ile Türkiye oranının ağırlıklı ortalamasıdır. İlin kendi verisinin ağırlığı, beklenen olay sayısının önsel olay sayısına oranından çıkar.
w_i = λ̄ n_i / (k + λ̄ n_i)
Olay sayısı arttıkça w_i bire yaklaşır ve ilin kendi oranı ağır basar; olay sayısı azaldıkça sonuç Türkiye ortalamasına çekilir. k önsel olay sayısıdır; ile Türkiye ortalamasında yaşayan hayali bir nüfusu ve o nüfusta olan k olayı eklemeye karşılık gelir.
Önselin kestirimi. k seçilmez, verinin kendisinden kestirilir. Poisson–gama karışımının marjinal dağılımı negatif binomdur ve k bu dağılımın en çok olabilirlik kestirimiyle bulunur.
L(k) = ∏_i Γ(y_i + k) / (Γ(k) y_i!) × (k / (k + μ_i))^k × (μ_i / (k + μ_i))^y_i
μ_i = λ̄ n_i, k̂ = argmax L(k)
İller arasındaki fark ne kadar çok rastlantıdan geliyorsa k̂ o kadar büyük çıkar ve düzeltme o kadar güçlü olur. Önsel her gösterge ve her düzey için ayrı kestirilir; ilçe düzeyinde önselin çektiği hedef Türkiye oranı değil, ilçenin bağlı olduğu ilin oranıdır. Kestirim makul bir aralığa sıkıştırılır, böylece tek bir yılın olağandışı dağılımı düzeltmeyi uca taşımaz. Sayılar ve 100 bin kişideki oranlar düzeltilmeden verilir; düzeltme yalnız endekse, sıraya ve sınıfa uygulanır.
Sınıflar. Haritalarda iller ve ilçeler endeks değerine göre beş sınıfa ayrılır: 70 altı, 70–90, 90–110, 110–140, 140 ve üstü. Sınırlar sabittir ve yıllar arasında karşılaştırılabilir.
Bölge ve nüfus grubu. İl sayfalarındaki bölge ve nüfus grubu değerleri, gruptaki illerin toplam olay sayısının toplam nüfusa oranından hesaplanır. Gruplar büyük olduğu için küçük sayı düzeltmesi uygulanmaz.
Tahmin
Basına yansımayan olaylar sayılamadığından belgelenen sayı, gerçek sayının bir bölümüdür. Bu bölümün büyüklüğü il düzeyinde bir modelle tahmin edilir. Model üç kaynağı birleştirir: bu veri tabanının il sayılarını, Türkiye İstatistik Kurumu'nun suçun işlendiği ile göre öldürme hükümlüsü serisini ve o yıl açıklanmış resmî sayıları. Sonuncusu, il emniyet müdürlüklerinin ve valiliklerin yıl sonu açıklamalarıyla Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin Türkiye cinayet oranı serisinden oluşur.
Türkiye'nin resmî cinayet sayısı bu serinin veri portalında bir iki yıl gecikmeyle yayımlanır. Resmî sayısı yayımlanmış yılda model çalıştırılmaz; ülke toplamı olarak resmî sayı verilir ve belgelenen pay bu sayıya göre hesaplanır.
Hükümlü serisi düzey bilgisi taşımaz. Teşebbüsü ve olay başına birden çok faili içerdiği, mahkûmiyet de olaydan yıllar sonra kesinleştiği için mutlak sayısı gerçek sayıya eşit değildir; modelde yalnız illerin göreli düzeyi için vekil değişken olarak kullanılır.
Gözlem modeli. İlde belgelenen sayı, ilin gerçek olay sayısının basının yakaladığı payı kadardır.
y_i ~ Poisson(λ_i n_i p_i)
λ_i ilin gerçek oranını, p_i basının o ildeki kapsamasını gösterir. λ_i için önsel, hükümlü serisinden ve ülke ortalamasından kurulur ve gama biçiminde yazılır. Belgelenen sayı bu önseli Poisson olabilirliğiyle günceller; eşlenik yapı sayesinde sonsal dağılım yine gamadır.
λ_i | y_i ~ Gama(k_i + y_i, k_i / m_i + n_i p_i)
m_i önselin beklediği oran, k_i önselin gücü
Kapsama. Kapsamanın illere göre değişimi nüfusla birlikte yazılır, çünkü nüfusu büyük illerde olaylar daha kolay haber olur.
log p_i = log c + β (log n_i − log n̄) + u_i, u_i ~ N(−σ_u² / 2, σ_u²)
β eğimi iki bağımsız yoldan hesaplanır. Birincisi resmî sayısı açıklanmış illerin kapsamalarının karşılaştırılması, ikincisi belgelenen sayının hükümlü serisine oranının nüfusa göre değişimidir. Kapsamanın düzeyini veren c sabiti, il kapsamalarıyla düzeltilmiş toplamın ülke toplamına eşitlenmesiyle bulunur.
Σ_i y_i / p_i = N
Ülke toplamı. N, iki kestirimin ters varyans ağırlıklı ortalamasıdır. Birinci kestirim resmî sayısı açıklanmış illerin sayılarının modeldeki paylarına bölünmesinden, ikinci kestirim ulusal oran serisinin son yıllarının ortalamasından çıkar.
N̂ = (N̂₁ / s₁² + N̂₂ / s₂²) / (1 / s₁² + 1 / s₂²)
Belgelenmeyen kısım. Gerçek sayı, belgelenen sayı ile belgelenmeyenlerin beklenen sayısının toplamıdır. Poisson dağılımının inceltme özelliği, belgelenmeyen kısmın koşullu dağılımını doğrudan verir.
N_i = y_i + Poisson(λ_i n_i (1 − p_i))
Tahmin, bu yapı gereği belgelenen sayının altına inemez; belgelenen olaylar gerçekleşmiştir. Aralıklar, bütün belirsizlik kaynaklarının birlikte örneklendiği tekrarlı benzetimlerden elde edilir ve tahminin yüzde 90 olasılıkla içinde bulunduğu aralığı gösterir. Örneklenen kaynaklar ülke toplamını, kapsamayı, ilin gerçek oranını ve sayım dalgalanmasını kapsar.
İl düzeyinde tahmin yayımlanmaz. Belgelenen il oranlarının değişkenliği üç bileşene ayrılır: illerin gerçek farkı, kapsama farkı ve küçük sayı gürültüsü.
Var(log r_i) ≈ σ_λ² + σ_u² + E[1 / y_i]
Üçüncü terim baskındır. İllerin çoğunda yıllık olay sayısı, gerçek farkı gürültüden ayıracak büyüklükte değildir; tahmin bu nedenle ülke düzeyinde yayımlanır, il düzeyinde yayımlanmaz. Yılın belgelenen ve tahmin edilen sayıları Türkiye'de cinayet sayısı sayfasındadır; oranların ve endeksin nasıl okunacağı suç verisi nasıl okunur sayfasında anlatılır.
Zaman içindeki değişim
Bir yerde cinayetin ya da silahlı saldırının artıp artmadığı, son iki yılın oranları karşılaştırılarak değerlendirilir. Karşılaştırma oran üzerinden yapıldığı için nüfus değişimi hesaba katılır.
R = (y₂ / n₂) / (y₁ / n₁)
Burada y₁ ve y₂ iki yılın belgelenen sayılarını, n₁ ve n₂ o yılların nüfuslarını gösterir. Değişim R − 1 olarak yazılır.
Belirsizlik. Bir yılda gözlenen sayı, koşullar aynı kalsa bile rastlantısal olarak dalgalanır. İki yılın toplamı bilindiğinde ikinci yılın sayısı binom dağılır; oran oranının yüzde 95 aralığı bu binom oranının kesin aralığından elde edilir.
y₂ | y₁ + y₂ ~ Binom(y₁ + y₂, π), π = R n₂ / (R n₂ + n₁)
Cinayet vakası ve silahlı saldırı sayılarına bu yapı doğrudan uygulanır. Kasten öldürülen kişi sayısı ise vakalara kümelenir. Birden çok kişinin öldüğü vakalar sayıyı Poisson dağılımının öngördüğünden fazla dalgalandırdığı için kişi sayısının varyansı vakalardaki ölen sayılarının kareleri toplamıyla hesaplanır. İki yılın varyansları toplanıp sayıların toplamına bölünerek ortak bir yayılım katsayısı bulunur. Her yılın sayısı bu katsayıya bölünerek etkin sayıya çevrilir ve aralık etkin sayılar üzerinden kurulur. Katsayı iki yılda ortak olduğu için etkin sayıların oranı sayıların oranına eşittir.
V_t = Σ_j m_j², φ = (V₁ + V₂) / (y₁ + y₂), ỹ_t = y_t / φ
m_j, j vakasında öldürülen kişi sayısı
İl düzeyinde çekilme. İllerde yıllık sayılar küçüktür. 81 il birlikte karşılaştırıldığında bazı illerin değişimi yalnız rastlantı yüzünden büyük görünür. Bu nedenle ilin değişimi, endeksteki küçük sayı düzeltmesine benzer biçimde, Türkiye genelindeki değişime doğru çekilir.
θ̂_i = w_i d_i + (1 − w_i) μ, w_i = τ² / (τ² + s_i²)
d_i ilin log değişimini, s_i² bu değişimin rastlantısal varyansını, μ Türkiye genelindeki log değişimi, τ² illerin gerçek değişimlerinin bu ortak değişim etrafındaki yayılımını gösterir. τ, il değişimlerinin rastlantıdan beklenenden büyük olan yayılımından kestirilir. Kestirim tek bir değere bağlanmaz. τ için düzgün önsel alınır, τ'nun sonsal dağılımı illerin değişimlerinden hesaplanır ve ilin değişimi ile aralığı bu dağılımın bütün değerleri üzerinden bulunur. Böylece τ'nun belirsizliği de ilin aralığına yansır. Türkiye genelindeki değişimin belirsizliği ilin aralığına çekilme payı kadar eklenir. Sayıları büyük illerde w_i bire yaklaşır ve ilin kendi değişimi ağır basar; sayıları küçük illerde değişim Türkiye genelindekine yaklaşır. Bölgeler ve Türkiye için çekilme uygulanmaz.
Karar. Değişimin yüzde 95 aralığı sıfırı içermiyorsa değişim belirgin artış ya da belirgin azalış, içeriyorsa belirgin değişim yok olarak sınıflanır.
Yıllık eğilim. Üç ya da daha çok veri yılı olduğunda son iki yılın değişimine ek olarak bütün yılların yıllık ortalama eğilimi verilir. Eğilim, oranın logaritmasının yıla göre ağırlıklı en küçük kareler eğimidir.
log(y_t / n_t) = a + b t, yıllık değişim = e^b − 1
Her yılın ağırlığı, o yılın sayısının rastlantısal varyansıyla ters orantılıdır; kasten öldürülen kişi sayısında bu varyans V ile hesaplanır. Yıllar doğrunun çevresinde rastlantının açıklayabileceğinden geniş dağılıyorsa eğimin standart hatası aynı oranda büyütülür (aşırı yayılım); daha dar bir dağılım standart hatayı küçültmez. İllerin eğimi, iki yıllık değişimde olduğu gibi Türkiye eğimine doğru çekilir ve aynı kuralla sınıflanır.
Toplam ve resmî sayılar. Türkiye'de kasten öldürülen kişi sayısının toplamı, resmî sayı ya da kapsama düzeltmeli tahmin olarak da karşılaştırılır. Tahminin belirsizliği modelin benzetimlerinden, resmî sayınınki yıllık Poisson dalgalanmasından gelir. Bir ilin resmî sayısı iki yıl için açıklanmışsa resmî sayının değişimi de aynı yöntemle verilir.
Yıllar arası tutarlılık. Bir ilin endeksinin bir yıldan ötekine aynı kalıp kalmadığı iki ölçüyle gösterilir: iki yılın il endekslerinin sıra korelasyonu (Spearman) ve il ile ilçelerin harita sınıflarının iki yıl arasındaki geçiş tablosu. Sayılar küçük olduğunda bu ölçüler hiçbir gerçek değişim olmasa da düşük çıkar. Bu nedenle her ölçü, hiçbir birimin gerçek oranı iki yılda değişmeseydi beklenecek değerle karşılaştırılır.
Beklenen değer benzetimle bulunur. Birimlerin gerçek oranları, iki yılın sayılarını birlikte açıklayan bir gama dağılımından çekilir; şekil parametresi iki yılın birleşik olabilirliğinden kestirilir. Her yılın sayısı bu oranlardan Poisson dağılımıyla üretilir. Kişi sayısında vaka sayısı Poisson dağılır ve vaka başına ölen sayısı iki yılın gözlenen dağılımından seçilir. Üretilen sayılardan endeks ve sınıf, yayımlanan endeksin hesabıyla yeniden bulunur: her yıl önsel, verinin kendisinden kestirilir ve ampirik Bayes düzeltmesi uygulanır. Benzetim ilde 1.000, ilçede 500 kez tekrarlanır; beklenen değer ve yüzde 95 aralığı bu dağılımdan alınır. Gözlenen değer aralığın içindeyse veri, yıla özgü bir kaymayı rastlantıdan ayıramaz.
İlçelerde oran referansı ilin oranıdır ve yalnız toplu geçiş tablosu yayımlanır; ilçe düzeyindeki sınıflar kayıtlı katmandır. İlçesi yazılmamış olayların ilçelere orantılı dağıtılması ve ilçe eşleştirme oranının yıllar arasındaki farkı benzetimde yer almaz; ilçe sınıflarındaki kayma bu nedenle benzetimin gösterdiğinden büyük çıkabilir.
Kayan 12 ay. Yıl içindeki seyir, her ay sonunda son 12 ayın toplamıyla gösterilir. İlk değer önceki yılın, son değer son yılın toplamıdır; aradaki değerler değişimin hangi aylarda biriktiğini gösterir.
S_t = Σ_{k=0}^{11} y_{t−k}
Belgelenen sayıdaki değişim, olayların değişimiyle birlikte basının kapsamasındaki değişimi de taşır. Taranan haber kaynakları ya da basının bir ile ilgisi yıldan yıla değişirse belgelenen sayı, olayların sayısı değişmeden artabilir ya da azalabilir. Resmî sayının bulunduğu yerde değişim resmî sayıyla birlikte okunur.
Alt gruplar
Cinayet sayfasında iki alt grup ayrı bölüm olarak verilir. Alt gruplar yalnız ölümle sonuçlanan cinayet vakalarını sayar, endekse ve sıralamaya girmez, oran hesaplanmaz. Tanımlar, Uyuşturucu ve Suç Ofisi'nin cinayet istatistiği sınıflandırmasına ve aynı ofisle UN Women'ın 2022'de yayımladığı kadın cinayetlerini ölçme çerçevesine dayanır.
| Alt grup | Tanım |
|---|---|
| Yakın ilişki ve aile | Failin, mağdurun eşi, eski eşi, partneri ya da bir aile üyesi olduğu vakalar. |
| Kadın cinayeti | Eşi, eski eşi, partneri ya da bir aile üyesi tarafından öldürülen kadın ve kız çocukları. Failin cinsiyeti ölçüt değildir. |
Kadın cinayetleri, yakın ilişki ve aile cinayetlerinin mağduru kadın ya da kız çocuğu olan bölümüdür. Çerçeve, tanıdık ya da yabancı biri tarafından öldürülen kadınları ancak toplumsal cinsiyete dayalı bir saik saptandığında kadın cinayeti sayar; haber metni bu saiki güvenilir biçimde saptamaya yetmediğinden bu vakalar alt gruba girmez. Fail–mağdur ilişkisi her haberde yazılmadığı için alt grup sayıları asgari sayılardır. Kadın cinayeti haritası il başına vaka sayısını gösterir; daire alanı vaka sayısıyla orantılıdır.
Alt grubun resmî karşılığı, emniyet ve jandarmanın 6284 sayılı Kanun kapsamında sınıfladığı kadın cinayetleridir. Polis Akademisi'nin bu kayıtlarla yayımladığı 2016–2018 verilerinde fail, vakaların %63,5'inde mağdurun eşi ya da partneri, %32'sinde akrabasıdır. Resmî tanım bu nedenle alt grubun tanımıyla büyük ölçüde örtüşür ve alt grup bu seriyle karşılaştırılır. Karşılaştırma iki fark gösterir. Kadın cinayetleri basına bütün cinayetlerden daha sık yansır; alt grubun kapsaması ülke düzeyindeki cinayet kapsamasının üzerindedir. Buna karşılık failin akraba olduğu vakaların payı basın verisinde resmî kayıtlardakinden düşüktür; aile içi kadın cinayetleri alt grupta daha eksik kalır.
Failin cinsiyeti kadın cinayetlerinde kırılım olarak verilir; metinden belirlenemeyen vakalar ayrı gösterilir. Fail cinsiyetine ya da yaşına dayanan bir gösterge yayımlanmaz. Adli süreçteki çocuklara ilişkin resmî sayılar Türkiye İstatistik Kurumu'nun güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuklar istatistiğinde yayımlanır.
İlçe düzeyi
İlçe endeksi, ilçenin oranının bağlı olduğu ilin oranına doğru çekilmesiyle hesaplanır. Düzeltmenin biçimi il düzeyindekiyle aynıdır, önsel ilçe düzeyi için ayrıca kestirilir. Nüfusu küçük ilçeler haritada taranmış gösterilir. İlçe düzeyinde sayı ve oran yayımlanmaz; endeks sınıfı ve il içindeki sıra kayıtlı kullanıcılara açıktır.
Diğer olay türleri
Kasten yaralama, gasp, hırsızlık, cinsel saldırı, uyuşturucu, dolandırıcılık ve kaçakçılık olayları sitede sayı, oran, endeks ya da sıralama olarak yayımlanmaz. Bu türlerde basına yansıyan olaylar, resmî kayıtların küçük ve illere göre düzensiz dağılan bir bölümüdür; oran olarak sunulması temsil iddiası taşır.
Bu türlerdeki olaylar kurumsal API içinde il, ilçe ve mahalle düzeyinde olay kaydı olarak dizinlenir, oran hesaplanmaz. Türlerin kanundaki tanımları ve erişim yolları diğer suçlar sayfasındadır. İntiharlar ve kazalar hiçbir katmanda yer almaz.
Sınırlar
Basına yansımayan olaylar sayılmaz ve yerel basını güçlü illerde olaylar daha kolay haber olduğu için kapsama yükselir. Fail–mağdur ilişkisi, yöntem ve mağdurun özellikleri her haberde yazılmaz; kullanılan aleti belirtilmeyen saldırılar silahlı saldırı olarak sayılamaz. Silahlı saldırıda kapsama büyük illerde küçük illerden yüksektir.
Her yılın sayısı aynı tanımlarla üretilir. Basının kapsaması ve taranan haber kaynakları yıldan yıla değişebildiği için iki yıl arasındaki fark yalnız olayların değişimini göstermez. Haber metinlerinin okunma biçimi ve aynı olayın haberlerinin vakada birleştirilme duyarlılığı da yıldan yıla tam aynı olmayabilir; bu fark, yıllar arasındaki değişime kapsama farkına ek bir belirsizlik katar. Aylık seriler olay tarihine dayanır ve aydan aya dalgalanır. Şubat 2023'te indirilen haber sayısı 2024 Şubat ayının yaklaşık üçte biri kadar olduğundan (2.088 ve 6.621 makale; 6 Şubat depremlerinin haber akışını doldurması buna yol açmış olabilir) o ayın olay sayısı eksiktir ve aylık serilerdeki düşüş olayların azaldığını göstermez. İlçe sınıfları bir yılın verisine dayandığı için nüfusu küçük ilçelerde yıldan yıla değişebilir. Tahmin modeli, hükümlü serisinin illerin göreli düzeyini yansıttığı varsayımına dayanır; mahkûmiyet oranı illere göre değişiyorsa bu varsayım tahmine yanlılık taşır. Ulusal oran serisi yıllar arasında oynaktır ve son yıl yayımlanmadan önce tahmin, serinin son yıllarından ileriye taşınır.
Kaynaklar
Nüfus, mahalle ve köy adları: TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi. İl ve ilçe sınırları: geoBoundaries, OpenStreetMap katkıcıları (ODbL). Kanun metinleri: mevzuat.gov.tr. Tahmin modelinin dayanakları: TÜİK ceza infaz kurumu istatistikleri (suçun işlendiği ile göre öldürme hükümlüsü), Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi cinayet oranı serisi, il emniyet müdürlüğü ve valilik açıklamaları. Kadın cinayeti karşılaştırması: Taştan, C. ve Küçüker Yıldız, A. (2019), Dünyada ve Türkiye'de kadın cinayetleri: 2016-2017-2018 verileri ve analizler, Polis Akademisi Yayınları.