Metodoloji
Kapsam
Suç Endeksi, ölümle sonuçlanan cinayet vakalarını ve silahlı saldırıları il ve ilçe düzeyinde sayar ve nüfusa oranlar. Türkiye'de il ve ilçe düzeyinde düzenli, karşılaştırılabilir cinayet istatistiği yayımlanmadığı için veri, ulusal ve yerel basında yer alan haberlerden derlenir. Aynı olayı anlatan haberler tek vaka sayılır; her vaka, olay tarihine göre yılına ve olayın gerçekleştiği il ve ilçeye yazılır. Ölümle sonuçlanan olaylar haber olma eşiğini neredeyse her zaman aştığından bu kaynak cinayette resmî sayılarla yakın örtüşür; karşılaştırmalar sağdadır.
Göstergeler
| Gösterge | Tanım |
|---|---|
| Cinayet vakası | Ölümle sonuçlanan cinayet vakası. Teşebbüs ve yaralanmayla biten olaylar sayılmaz. Cinayet endeksi bu sayıya dayanır. |
| Cinayette ölen | Ölümle sonuçlanan vakalarda ölen kişi sayısı. |
| Silahlı saldırı | Ateşli silah ya da kesici aletle yapılan, ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan saldırı vakası. Olayın cinayet, yaralama ya da gasp olarak geçmesi fark etmez; intihar sayılmaz. |
Vaka sayısının esas alınması. Haberlerde verilen mağdur sayısı zaman zaman yaralıları da kapsar; ölen sayısı bu yüzden resmî sayının üstünde kalabilir. Vaka sayısı resmî sayıyla örtüştüğü için endeks, harita ve sıralama vaka sayısına dayanır; ölen sayısı ikinci gösterge olarak verilir.
Endeksler
Her gösterge kendi endeksiyle verilir; göstergeleri birleştiren genel bir suç endeksi hesaplanmaz. Cinayet endeksinde bir ilin 100 bin kişideki ölümlü cinayet vakası oranı Türkiye oranına bölünür ve 100 ile çarpılır; Türkiye = 100. Silahlı saldırı endeksi aynı yöntemle silahlı saldırı vakalarından hesaplanır.
Nüfusu küçük illerde birkaç vaka oranı büyük ölçüde değiştirebilir. Bu nedenle endeks, sıra ve sınıf küçük-sayı düzeltmesiyle hesaplanır: ilin oranı, vaka sayısı azaldıkça Türkiye oranına doğru çekilir. Sayılar ve 100 bin kişideki oranlar düzeltilmeden verilir.
Sınıflar. Haritalarda iller ve ilçeler endeks değerine göre beş sınıfa ayrılır: 70 altı, 70–90, 90–110, 110–140, 140 ve üstü. Sınırlar sabittir; yıllar arasında karşılaştırılabilir.
Bölge ve nüfus grubu. İl sayfalarındaki bölge ve nüfus grubu değerleri, gruptaki illerin vaka toplamının nüfus toplamına oranından hesaplanır.
Vakaların yapısı. Fail–mağdur ilişkisi, yöntem ve birden fazla kişinin öldüğü vaka sayısı il ve Türkiye düzeyinde verilir.
Alt gruplar
Cinayet sayfasında üç alt grup ayrı bölüm olarak verilir. Her biri iki sayıyla gösterilir: ölümle sonuçlanan cinayet vakası ve kasten yaralama olayı. Alt gruplar endekse, haritaya ve sıralamaya girmez; oran hesaplanmaz.
| Alt grup | Tanım |
|---|---|
| Yakın ilişki | Fail ile mağdur arasında eş, eski eş, partner ya da aile ilişkisi var. |
| Kadın cinayeti | Mağdur kadın, fail erkek ve fail ile mağdur arasındaki ilişki belli. Her vakada bir kadın sayılır. |
| Suça sürüklenen çocuk | Failin yaşı 18'den küçük. |
Kadın cinayetleri haritası il başına vaka sayısını gösterir. Dairenin alanı vaka sayısıyla orantılıdır; oran ve sınıf hesaplanmaz. Fail–mağdur ilişkisi ve failin yaşı her haberde yazılmaz; alt grup sayıları bu nedenle alt sınırdır. Kadın cinayeti sayısı Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun sayısıyla karşılaştırılır; karşılaştırma sağdadır.
İlçe düzeyi
İlçe endeksi, ilçenin vaka oranının il oranına doğru çekilmesiyle hesaplanır; nüfusu küçük ilçeler haritada taralı gösterilir. İlçe düzeyinde sayı ve oran yayımlanmaz; endeks sınıfı ve il içi sıra kayıtlı kullanıcılara açıktır.
Diğer olay türleri
Kasten yaralama, gasp, hırsızlık, cinsel saldırı, uyuşturucu, dolandırıcılık ve kaçakçılık sitede sayı, oran, endeks ya da sıralama olarak yayımlanmaz; kasten yaralama yalnız alt grup bölümlerinde sayılır. Bu türlerde basına yansıyan olaylar, resmî kayıtların illere göre düzensiz dağılan küçük bir bölümüdür; oran olarak sunulmaları temsil iddiası taşır.
Bu türlerdeki olaylar kurumsal API'de il, ilçe ve mahalle düzeyinde olay kaydı olarak endekslenir; oran hesaplanmaz. Türlerin kanundaki tanımları ve erişim yolları diğer suçlar sayfasındadır. İntihar ve kazalar yer almaz.
Sınırlar
Yerel basını güçlü illerde olaylar daha kolay haber olur. Aylık seriler olay tarihine dayanır ve aydan aya dalgalanır. Fail–mağdur ilişkisi ve yöntem her haberde belirtilmez; kullanılan aleti belirtilmeyen saldırılar silahlı saldırı olarak sayılamaz. Silahlı saldırıda kapsama büyük illerde küçük illerden yüksektir. İlçe sınıfları tek yılın verisine dayanır; yıllar eklendikçe kararlı hâle gelir.
Kaynaklar
Nüfus, mahalle ve köy adları: TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi. İl ve ilçe sınırları: geoBoundaries, OpenStreetMap katkıcıları (ODbL). Kanun metinleri: mevzuat.gov.tr.