Suç Endeksi'ndeki sayılar, haberlere yansıyan olaylardan derlenir ve nüfusa oranlanır. Bu sayfada oranların, endeksin ve sınıfların nasıl okunacağı, verinin hangi soruyu yanıtladığı ve hangisini yanıtlamadığı anlatılır.
Veri neyi ölçer
Sitede oran ve endeks olarak yayımlanan iki gösterge vardır. Cinayet, kasten öldürülen kişileri sayar. Silahlı saldırı, ateşli silah ya da kesici aletle yapılan ve ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan saldırıları sayar. Hırsızlık, kapkaç, dolandırıcılık ve taciz gibi olaylar bu katmanda yer almaz; bu türlerde basına yansıyan olaylar resmî kayıtların küçük ve illere göre düzensiz dağılan bir bölümü olduğu için oran olarak sunulmaz.
Günlük güvenlik algısını belirleyen olayların çoğu bu ikinci gruptadır. Bu yüzden buradaki oranlar, bir yerin genel güvenliğinin ölçüsü değil, o yerde ölümle ve silahla sonuçlanan şiddetin ölçüsüdür.
Sayı yerine oran
Mutlak sayı nüfusla birlikte büyür. İstanbul'da bir yılda en çok cinayet işlenmesi, İstanbul'un en riskli il olduğunu göstermez; nüfusu en büyük il olduğunu gösterir. Karşılaştırma bu nedenle 100 bin kişiye düşen sayıyla yapılır.
Endeks ve sınıflar
Endeks, bir yerin oranını Türkiye oranına böler ve 100 ile çarpar. Türkiye ortalaması 100'dür; 140 değeri, o ilde 100 bin kişiye düşen sayının Türkiye ortalamasının yüzde 40 üstünde olduğu anlamına gelir. Haritalardaki beş sınıfın sınırları sabittir ve yıllar arasında karşılaştırılabilir.
Küçük sayılar yanıltır
Nüfusu küçük bir ilde ya da ilçede yılda birkaç olay görülür. Bir olayın eksilmesi ya da eklenmesi oranı yarıya indirebilir ya da iki katına çıkarabilir; bu dalgalanma rastlantıdır ve o yerin suç düzeyi hakkında bilgi taşımaz. Endeks, sıra ve sınıf bu nedenle küçük sayı düzeltmesinden geçirilir: olay sayısı azaldıkça sonuç Türkiye ortalamasına doğru çekilir. Düzeltmeden sonra bile, nüfusu küçük yerlerin sıralamadaki yeri tek bir yılın verisiyle kesinleşmez.
Bunun pratik karşılığı şudur. Sıralamanın tepesindeki ya da dibindeki bir ilçe, bir sonraki yıl orta sıralara düşebilir. Yıllar biriktikçe sıralama kararlı hâle gelir.
Belgelenen sayı ile gerçek sayı
Basına yansımayan olaylar sayılamaz. Yayımlanan sayı bu nedenle belgelenen sayıdır ve resmî sayının altında kalır. Basının yakaladığı pay ilden ile değişir; nüfusu büyük illerde daha yüksektir. Ülke düzeyinde belgelenmeyen kısım modellenir ve tahmin edilen toplam, belgelenen sayının yanında ayrıca yayımlanır. İl düzeyinde tahmin yayımlanmaz, çünkü illerin yıllık sayıları bunun için küçüktür.
Kapsama farkı, illerin sıralamasını doğrudan etkiler. Yerel basını güçlü bir ilde olaylar daha kolay haber olduğu için o ilin belgelenen oranı yükselir. Bu yüzden iki ilin sırası arasındaki küçük farklar suç düzeyi farkı olarak okunmamalıdır.
Verinin yanıtladığı sorular
Veri, bir yerde yılda kaç kişinin öldürüldüğünü, bu sayının nüfusa göre Türkiye ortalamasının neresinde durduğunu, olayların aylara nasıl dağıldığını, fail ile mağdur arasındaki ilişkinin bilinen kısmını ve ölümlü cinayetlerin ne kadarının yakın ilişki ya da aile içinde gerçekleştiğini gösterir.
Veri, bir yerin güvenli olup olmadığını göstermez. Bu soru tek bir göstergeyle ve tek bir yılla yanıtlanmaz; hırsızlık ve taciz gibi sık görülen olayların resmî sayıları il düzeyinde yayımlanmadığı sürece de yanıtlanamaz. Bir mahallenin ya da sokağın durumu ise bu veriyle hiç ölçülmez.
İki yeri karşılaştırırken
Karşılaştırma sayıyla değil oranla yapılır. Nüfusu birbirine yakın yerler karşılaştırılır; il sayfalarındaki nüfus grubu ve bölge değerleri bunun için verilir. Tek yılın farkı yerine birkaç yılın eğilimi esas alınır. Küçük farklar, kapsama farkıyla açıklanabileceği için anlamlı sayılmaz.
Hesaplamaların ayrıntısı ve formüller metodoloji sayfasındadır.