Hapis cezası türleri

Türk Ceza Kanunu'nda suç karşılığı uygulanan cezalar hapis ve adli para cezalarıdır (TCK 45). Hapis cezası üç türdür (TCK 46).

Ağırlaştırılmış müebbet hapis

Hükümlünün hayatı boyunca sürer ve kanun ile yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir (TCK 47). Nitelikli kasten öldürme ve mağdurun ölümüyle sonuçlanan cinsel saldırı bu cezayı gerektiren suçlardandır. Koşullu salıverilme için kural olarak 30 yılın infaz kurumunda geçirilmesi gerekir.

Müebbet hapis

Hükümlünün hayatı boyunca sürer (TCK 48). Kasten öldürmenin temel hâli bu cezayı gerektirir. Koşullu salıverilme için kural olarak 24 yılın infaz kurumunda geçirilmesi gerekir.

Süreli hapis

Kanunda aksi belirtilmedikçe 1 aydan az, 20 yıldan fazla olamaz (TCK 49/1). Uyuşturucu imalinde olduğu gibi kanun bazı suçlarda daha uzun süreler öngörür.

Kısa süreli hapis. Hükmedilen 1 yıl ya da daha az süreli hapis cezasıdır (TCK 49/2). Hâkim bu cezayı suçlunun kişiliğine ve suçun özelliklerine göre şu seçenek yaptırımlardan birine çevirebilir (TCK 50):

• adli para cezası,
• zararın aynen iade, eski hâle getirme ya da tazminle giderilmesi,
• en az iki yıl süreyle bir eğitim kurumuna devam,
• belirli yerlere gitmekten ya da belirli etkinliklerden yasaklanma,
• ehliyet ve ruhsatların geri alınması ya da bir meslekten yasaklanma,
• gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma.

Suç tanımında hapis ile adli para cezası seçenek olarak öngörülmüşse ve hâkim hapis cezasını seçmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez.

Hak yoksunlukları

Kasten işlenen bir suçtan hapis cezası alan kişi, cezanın infazı tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenmek, velayet ve vesayet, vakıf, dernek, sendika, şirket ve siyasi parti yöneticiliği ile izne bağlı bir mesleği serbest olarak icra etmek gibi haklardan yoksun kalır (TCK 53). Kısa süreli hapis cezası ertelenenlere ve suçu 18 yaşından önce işleyenlere bu hüküm uygulanmaz.