Suça sürüklenen çocuklar

Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma ya da kovuşturma yürütülen veya bu fiil nedeniyle güvenlik tedbirine karar verilen 18 yaşından küçük kişi, Çocuk Koruma Kanunu'nda uzun yıllar "suça sürüklenen çocuk" olarak anıldı. 8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla terim "adli süreçteki çocuk" olarak değiştirildi (5395 sayılı Kanun m. 3). Kamuoyunda ve bu sayfada eski terim de kullanılır.

Çocuğun ceza sorumluluğu, yargılaması ve cezanın infazı yetişkinlerden farklı kurallara bağlıdır. Kanun, çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirlere ve hapis cezasına en son çare olarak başvurulmasını ve çocuğun kimliğinin başkalarınca belirlenememesi için önlem alınmasını temel ilke sayar (5395 m. 4).

Yaşa göre ceza sorumluluğu (TCK 31)

• 12 yaşından küçük: Ceza sorumluluğu yoktur; kovuşturma yapılamaz. Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
• 12–14 yaş: Çocuk fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyor ya da davranışlarını yönlendiremiyorsa ceza sorumluluğu yoktur; güvenlik tedbirine hükmolunur. Bu yetenek varsa:
  • ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine 13–18 yıl,
  • müebbet hapis yerine 10–12 yıl hapis verilir,
  • diğer cezaların yarısı indirilir ve her fiil için hapis cezası 9 yılı geçemez.
• 15–17 yaş:
  • ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine 19–27 yıl,
  • müebbet hapis yerine 15–18 yıl hapis verilir,
  • diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için hapis cezası 15 yılı geçemez.

2026 değişikliği

7593 sayılı Kanun 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi:

• Ceza aralıkları yükseltildi. 12–14 yaş için önceki aralıklar 12–15 yıl ve 9–11 yıl, üst sınır 7 yıldı. 15–17 yaş için 18–24 yıl ve 12–15 yıl, üst sınır 12 yıldı.
• İndirimin uygulanmaması. 15–17 yaşındaki çocuk kasten öldürme (TCK 81, 82) ya da ağır neticeli yaralama (TCK 87/2 ve 87/4) suçunu işlerse mahkeme kasta dayalı kusurun ağırlığını, güdülen amacı, suçun işleniş şeklini ve önceden kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığını göz önünde bulundurarak yaşa bağlı indirimi uygulamayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12–14 yaşındaki çocuğa ise 15–17 yaş hükümleri uygulanabilir (TCK 31/4).
• Ebeveynin sorumluluğu. Bakım, eğitim ya da destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen ya da özen noksanlığıyla çocuğunun güvenliğini ağır biçimde tehlikeye sokan ana veya babanın bu ihmali nedeniyle çocuk kasten öldürme ya da ağır neticeli yaralama suçu işlerse, ebeveynin cezası şikâyet aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılır (TCK 233/4).
• Yönlendirme tedbirleri. Ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için güvenlik tedbiri olarak sosyal ve toplumsal hizmet, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevre temizliği ve bağımlılık programları getirildi (5395 m. 5/A). Hizmet tedbirleri 20–300 saat, dijital cihaz denetimi 3 ay – 2 yıl arasındadır.
• Bildirim. Çocuk hakkında kamu davası açılınca durum Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim il ya da ilçe müdürlüklerine bildirilir (5395 m. 15/4).

Soruşturma ve yargılama

• Soruşturmayı çocuk bürosundaki Cumhuriyet savcısı bizzat yapar (5395 m. 15).
• Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, bu birim yoksa yetişkinlerden ayrı tutulur. Çocuğa kelepçe takılamaz; kolluk yalnız zorunlu hâllerde önlem alabilir (m. 16, 18).
• Müdafii olmayan çocuğa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK 150/2).
• Sanık 18 yaşından küçükse duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK 185).
• Çocuklar yetişkinlerle birlikte suç işlese de soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (m. 17). Davalara çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemeleri bakar (m. 26).
• Önce adli kontrol tedbirleri uygulanır; sonuç alınamazsa tutuklamaya karar verilebilir (m. 20). 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiillerden tutuklama kararı verilemez (m. 21).

Karar ve ceza

• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: Erteleme süresi çocuklar için 3 yıldır. 15 yaşından küçükler için üst sınırı 5 yıla kadar hapis gerektiren suçlarda uygulanabilir (5395 m. 19).
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Denetim süresi çocuklar için 3 yıldır. 2026'dan bu yana yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; zarar azsa zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m. 23).
• Uzlaştırma: Uzlaştırma hükümleri çocuklara da uygulanır (m. 24). Mağdur gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı 3 yılı geçmeyen suçlar da çocuklar bakımından uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-c).
• Kısa süreli hapis: Daha önce hapis cezası almamış çocuğa verilen 1 yıl ya da daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilir (TCK 50/3).
• Erteleme: Çocuklarda hapis cezası 3 yıla kadar ertelenebilir (TCK 51).
• Hak yoksunluğu ve tekerrür: Suçu 18 yaşından önce işleyenlere kamu görevi ve benzeri hak yoksunlukları ile tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK 53/4, 58/5).
• Zamanaşımı: 12–14 yaşında işlenen suçlarda dava zamanaşımı sürelerinin yarısı, 15–17 yaşında üçte ikisi geçince dava düşer (TCK 66/2).
• İnfaz: Koşullu salıverilme hesabında 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirilen bir gün iki gün sayılır. Kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve suç örgütü kurma bu kuralın dışındadır (5275 m. 107/5).

Resmî istatistik

Güvenlik birimine gelen ya da getirilen çocuklara ilişkin resmî sayılar TÜİK'in yıllık Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri bülteninde yayımlanır.

Veride nasıl sayılır

Cinayet sayfasındaki bölüm, failin 18 yaşından küçük olduğu ölümle sonuçlanan cinayet vakalarını ve kasten yaralama olaylarını sayar. Failin yaşı her haberde yazılmadığı için bu sayılar alt sınırdır. Çocukların kimliğine ilişkin hiçbir bilgi yayımlanmaz. Suça sürüklenen çocuklar bölümü